اگر صبح از خواب بیدار می‌شوید و هنگام گذاشتن اولین قدم روی زمین، پاشنه پا درد می‌گیرد، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که علت این درد چیست و آیا باید آن را جدی گرفت یا نه.
درد پاشنه هنگام برداشتن اولین قدم صبحگاهی، یکی از علائم نسبتاً شایع مشکلات کف پا و بافت‌های اطراف پاشنه است. این درد ممکن است بعد از چند دقیقه راه رفتن کمتر شود، اما در بعضی افراد با ادامه فعالیت، ایستادن طولانی یا راه رفتن دوباره شدت پیدا می‌کند.
یکی از شناخته‌شده‌ترین علت‌های این الگو، التهاب یا آسیب فاشیای کف پا (پلانتار فاشئیت) است؛ با این حال، هر درد پاشنه‌ای الزاماً به معنای خار پاشنه یا التهاب فاشیای کف پا نیست. به همین دلیل، تشخیص دقیق علت درد قبل از انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد.
اگر درد پاشنه شما تکرار می‌شود یا فعالیت روزمره‌تان را محدود کرده است، می‌توانید برای بررسی شرایط پا و انتخاب مسیر مناسب درمان، از مشاوره رایگان ارتومنتو استفاده کنید.
چرا پاشنه پا صبح‌ها بیشتر درد می‌گیرد؟
در طول شب، پا برای چندین ساعت در حالت استراحت قرار دارد. در این مدت، بافت‌های کف پا و تاندون‌ها در وضعیتی متفاوت از زمان راه رفتن قرار می‌گیرند.
اگر فاشیای کف پا دچار التهاب، تحریک یا آسیب‌های ناشی از فشار مکرر شده باشد، اولین کشش و تحمل وزن پس از چند ساعت استراحت می‌تواند باعث درد شود.
به همین دلیل بعضی افراد این الگو را تجربه می‌کنند:
خواب شبانه → قرار گرفتن پا در استراحت → اولین قدم صبحگاهی → کشش ناگهانی بافت کف پا → احساس درد در پاشنه
در بسیاری از موارد، با چند دقیقه حرکت و گرم شدن بافت‌ها، درد موقتاً کاهش پیدا می‌کند. اما کاهش درد به معنای برطرف شدن علت اصلی نیست.
شایع‌ترین علت درد پاشنه هنگام اولین قدم صبح
۱. التهاب فاشیای کف پا
فاشیای کف پا، یک نوار بافتی ضخیم است که از قسمت پاشنه به سمت استخوان‌های جلوی پا کشیده می‌شود و در حمایت از قوس کف پا نقش دارد.
وقتی فشار مکرر یا کشش بیش از حد به این بافت وارد شود، ممکن است دچار تحریک و التهاب شود.
درد فاشیای کف پا معمولاً ویژگی‌هایی مانند موارد زیر دارد:
- درد در قسمت زیرین پاشنه
- شدیدتر بودن درد هنگام اولین قدم صبح
- درد پس از نشستن یا استراحت طولانی
- بهتر شدن نسبی درد بعد از چند دقیقه حرکت
- تشدید درد پس از ایستادن طولانی
- افزایش درد بعد از فعالیت‌هایی مانند دویدن یا راه رفتن زیاد
این مشکل در افرادی که مدت زیادی سرپا هستند، فعالیت ورزشی جدیدی شروع کرده‌اند یا فشار زیادی به پا وارد می‌کنند، بیشتر دیده می‌شود.
۲. خار پاشنه
یکی دیگر از مواردی که معمولاً در کنار درد پاشنه مطرح می‌شود، خار پاشنه است.
خار پاشنه به تشکیل یک زائده استخوانی در قسمت زیرین استخوان پاشنه گفته می‌شود. نکته مهم این است که وجود خار پاشنه در تصویربرداری لزوماً به معنای علت درد نیست.
بسیاری از افراد ممکن است خار پاشنه داشته باشند اما هیچ دردی احساس نکنند.
در مقابل، فردی ممکن است درد پاشنه قابل توجهی داشته باشد ولی مشکل اصلی او مربوط به بافت‌های نرم کف پا باشد.
بنابراین صرفاً دیدن عبارت «خار پاشنه» در گزارش تصویربرداری نباید باعث شود تمام علائم را به آن نسبت دهید.
آیا هر درد صبحگاهی پاشنه به معنی خار پاشنه است؟
خیر.
این یکی از اشتباهات رایج درباره درد پاشنه است.
درد هنگام اولین قدم صبحگاهی می‌تواند با مشکلات مختلفی ارتباط داشته باشد و برای تشخیص دقیق باید محل درد، شدت آن، مدت زمان وجود علائم، فعالیت‌های روزانه، نوع کفش و شرایط فیزیکی پا بررسی شود.
علت‌های احتمالی درد پاشنه می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- التهاب یا تحریک فاشیای کف پا
- خار پاشنه همراه با مشکلات بافت نرم
- التهاب یا آسیب تاندون آشیل
- التهاب بورس‌های اطراف پاشنه
- آسیب‌های ناشی از فشار و فعالیت بیش از حد
- مشکلات ساختاری پا
- برخی آسیب‌های عصبی
- ضربه یا آسیب مستقیم به پاشنه
- شکستگی‌های فشاری در شرایط خاص
بنابراین بهتر است به جای خوددرمانی صرفاً بر اساس نام «خار پاشنه»، علت واقعی درد مشخص شود.
چه عواملی احتمال درد پاشنه را افزایش می‌دهند؟
عوامل مختلفی می‌توانند فشار واردشده به کف پا و پاشنه را افزایش دهند.
ایستادن طولانی
افرادی که ساعات زیادی در طول روز ایستاده کار می‌کنند، ممکن است فشار بیشتری روی فاشیای کف پا و ساختارهای اطراف پاشنه وارد کنند.
افزایش ناگهانی فعالیت
اگر مدت‌ها ورزش نکرده‌اید و ناگهان پیاده‌روی طولانی، دویدن یا تمرین شدید را شروع کنید، بافت‌های پا فرصت کافی برای سازگاری با این فشار جدید را ندارند.
کفش نامناسب
کفش‌هایی که حمایت کافی از پا ندارند یا متناسب با فرم و فعالیت فرد نیستند، می‌توانند فشار واردشده به پا را افزایش دهند.
اضافه‌وزن
افزایش وزن می‌تواند بار مکانیکی بیشتری روی پا و پاشنه ایجاد کند و در برخی افراد احتمال بروز مشکلاتی مانند درد فاشیای کف پا را افزایش دهد.
فرم و ساختار پا
تغییرات قوس کف پا، صافی کف پا یا برخی الگوهای حرکتی می‌توانند نحوه توزیع فشار روی پا را تغییر دهند.
چرا درد بعد از چند قدم کمتر می‌شود؟
این موضوع ممکن است کمی عجیب به نظر برسد؛ چون اگر پاشنه مشکل دارد، چرا با راه رفتن درد کمتر می‌شود؟
در برخی مشکلات بافت نرم کف پا، بعد از چند دقیقه حرکت، بافت‌ها گرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر می‌شوند و احساس درد کاهش پیدا می‌کند.
اما این کاهش موقت درد نباید به عنوان نشانه قطعی بهبود در نظر گرفته شود.
اگر هر روز صبح همین چرخه تکرار می‌شود، یعنی:
اولین قدم دردناک → چند دقیقه راه رفتن → کاهش درد → فعالیت روزانه → برگشت درد
بهتر است علت اصلی بررسی شود، به‌خصوص اگر این وضعیت برای چند هفته ادامه داشته باشد.
چه زمانی درد پاشنه نیاز به بررسی تخصصی دارد؟
همه دردهای پاشنه نیازمند اقدام فوری نیستند؛ اما بعضی شرایط بهتر است توسط متخصص بررسی شوند.
اگر یکی از موارد زیر را دارید، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند:
- درد بیشتر از چند هفته ادامه پیدا کرده است.
- درد به مرور شدیدتر شده است.
- راه رفتن شما را مختل کرده است.
- درد باعث شده فعالیت‌های روزانه یا ورزشی را کنار بگذارید.
- درد بعد از هر بار استراحت دوباره برمی‌گردد.
- پاشنه دچار تورم قابل توجه شده است.
- درد پس از ضربه یا آسیب ایجاد شده است.
- هنگام تحمل وزن درد شدیدی دارید.
- بی‌حسی، گزگز یا علائم غیرعادی دیگری در پا ایجاد شده است.
- با روش‌های ساده خانگی تغییری در وضعیت ایجاد نشده است.
در چنین شرایطی، تشخیص علت درد می‌تواند از ادامه فشار نامناسب روی پا و مزمن شدن مشکل جلوگیری کند.
برای درد پاشنه صبحگاهی چه کارهایی می‌توان انجام داد؟
اگر درد خفیف است و علائم هشدار ندارید، بعضی اقدامات ساده ممکن است به کاهش فشار روی پاشنه کمک کنند.
کشش ملایم کف پا و ساق
کشش مناسب عضلات ساق و بافت کف پا در برخی افراد می‌تواند به کاهش فشار روی فاشیای کف پا کمک کند.
البته شدت و نوع تمرین باید با شرایط فرد متناسب باشد. انجام حرکات شدید یا دردناک لزوماً باعث بهبود سریع‌تر نمی‌شود.
کفش مناسب استفاده کنید
از راه رفتن طولانی‌مدت با کفش‌هایی که حمایت کافی ندارند، به‌خصوص روی سطوح سخت، خودداری کنید.
انتخاب کفش مناسب می‌تواند در مدیریت فشار واردشده به پا نقش داشته باشد.
فشار ناگهانی را کاهش دهید
اگر اخیراً میزان پیاده‌روی، دویدن یا ورزش خود را افزایش داده‌اید، بهتر است شدت فعالیت را به شکل تدریجی تنظیم کنید.
به درد مداوم بی‌توجه نباشید
مسکن یا استراحت ممکن است برای مدتی درد را کاهش دهد، اما اگر علت اصلی باقی بماند، احتمال برگشت علائم وجود دارد.
به همین دلیل، در دردهای مکرر بهتر است به جای تمرکز صرف بر کاهش درد، علت ایجاد آن نیز بررسی شود.
آیا ماساژ و کشش برای درد پاشنه مفید است؟
ماساژ ملایم کف پا و کشش عضلات ساق در برخی افراد می‌تواند به کاهش موقت علائم کمک کند.
اما اینکه دقیقاً کدام تمرین، چه مقدار و با چه شدتی انجام شود، به علت درد بستگی دارد.
برای مثال، برنامه حرکتی مناسب فردی که درد ناشی از فاشیای کف پا دارد ممکن است با فردی که آسیب تاندونی یا مشکل دیگری دارد متفاوت باشد.
بنابراین اگر با وجود انجام حرکات خانگی درد شما همچنان ادامه دارد، بهتر است قبل از افزایش شدت تمرین‌ها، علت درد مشخص شود.
آیا برای تشخیص درد پاشنه حتماً تصویربرداری لازم است؟
در همه موارد خیر.
تشخیص بسیاری از مشکلات پاشنه ابتدا بر اساس شرح حال، محل درد، معاینه و بررسی الگوی حرکتی انجام می‌شود.
در بعضی شرایط، پزشک یا متخصص ممکن است بر اساس علائم و یافته‌های معاینه، تصویربرداری مانند رادیوگرافی یا سونوگرافی را پیشنهاد کند.
تصویربرداری باید در صورت نیاز و برای پاسخ به یک سؤال تشخیصی مشخص انجام شود؛ نه صرفاً به این دلیل که هر درد پاشنه‌ای نیازمند عکس‌برداری است.
چرا تشخیص دقیق علت درد اهمیت دارد؟
درد پاشنه یک علامت است، نه یک تشخیص واحد.
دو نفر ممکن است هر دو بگویند «صبح‌ها پاشنه پایم درد می‌گیرد»، اما علت درد آنها یکسان نباشد.
به همین دلیل، درمانی که برای یک فرد مناسب است ممکن است برای فرد دیگر نتیجه مشابهی نداشته باشد.
بررسی محل دقیق درد، زمان شروع علائم، میزان فعالیت، نوع کفش، وضعیت قوس کف پا و سابقه آسیب می‌تواند به انتخاب مسیر مناسب کمک کند.
اگر نمی‌دانید علت درد پاشنه شما چیست، از کجا شروع کنید؟
لازم نیست برای هر درد پاشنه، خودتان بین خار پاشنه، التهاب فاشیا، تاندون آشیل و سایر مشکلات تشخیص‌گذاری کنید.
اگر درد صبحگاهی پاشنه شما تکرار می‌شود، می‌توانید ابتدا از یک مشاوره رایگان با ارتومنتو استفاده کنید تا شرایط شما بررسی شود و درباره قدم بعدی راهنمایی بگیرید.
هدف از مشاوره این است که بدانید آیا علائم شما نیاز به بررسی تخصصی، تغییر سبک فعالیت، تمرین‌های اصلاحی یا ارزیابی بیشتر دارد.
قبل از اینکه درد پاشنه را ماه‌ها تحمل کنید یا خودسرانه روش‌های مختلف را امتحان کنید، برای دریافت مشاوره رایگان با ارتومنتو تماس بگیرید.
جمع‌بندی؛ درد پاشنه هنگام اولین قدم صبح را جدی بگیریم؟
درد پاشنه هنگام برداشتن اولین قدم صبحگاهی، به‌خصوص اگر بعد از چند دقیقه راه رفتن کمتر شود، می‌تواند با مشکلاتی مانند التهاب یا تحریک فاشیای کف پا ارتباط داشته باشد؛ اما تنها بر اساس این علامت نمی‌توان علت قطعی را مشخص کرد.
خار پاشنه نیز یکی از مواردی است که ممکن است در بررسی‌ها دیده شود، اما وجود آن همیشه به معنای علت درد نیست.
اگر درد شما مکرر است، با فعالیت تشدید می‌شود، چند هفته ادامه پیدا کرده یا کیفیت راه رفتنتان را تحت تأثیر قرار داده است، بررسی علت اصلی می‌تواند به انتخاب مسیر درمان مناسب کمک کند.
برای اینکه بدانید درد پاشنه شما از چه چیزی می‌تواند ناشی شده باشد و چه اقدامی برای آن مناسب‌تر است، همین حالا برای دریافت مشاوره رایگان از ارتومنتو اقدام کنید.
سوالات متداول
چرا پاشنه پا صبح‌ها با اولین قدم درد می‌گیرد؟
یکی از شایع‌ترین دلایل، تحریک یا التهاب فاشیای کف پا است. با این حال، علت‌های دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد و تشخیص دقیق به بررسی علائم و شرایط فرد نیاز دارد.
آیا درد صبحگاهی پاشنه حتماً نشانه خار پاشنه است؟
خیر. خار پاشنه ممکن است در برخی افراد وجود داشته باشد اما به‌تنهایی علت قطعی درد محسوب نمی‌شود.
چرا درد پاشنه بعد از چند دقیقه راه رفتن کمتر می‌شود؟
در برخی مشکلات کف پا، حرکت باعث گرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر شدن بافت‌ها می‌شود و درد موقتاً کاهش پیدا می‌کند.
آیا پیاده‌روی با درد پاشنه ضرر دارد؟
میزان و نوع فعالیت باید بر اساس علت درد و شدت علائم تعیین شود. افزایش ناگهانی فعالیت در شرایطی که پاشنه دردناک است می‌تواند علائم را تشدید کند.
برای درد پاشنه به چه متخصصی مراجعه کنیم؟
بسته به علت درد، ارزیابی توسط متخصص مرتبط با مشکلات اسکلتی‌عضلانی و پا می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر و انتخاب روش مناسب کمک کند. برای شروع می‌توانید از مشاوره رایگان ارتومنتو درباره شرایط خود استفاده کنید.
آیا درد پاشنه بدون درمان خوب می‌شود؟
برخی موارد خفیف ممکن است با اصلاح فعالیت و کاهش فشار روی پا بهتر شوند، اما درد مداوم یا عودکننده بهتر است بررسی شود تا علت اصلی مشخص شود.
دکتر امیررضا منتظری، ارتزیست و پروتزیست با بیش از ۸ سال تجربه تخصصی در حوزه بیومکانیک پا، طراحی ارتز و پروتزهای طبی است.
ایشان مؤسس و مدیر مجموعه ارتومونتو بوده و به‌عنوان نویسنده و ناظر علمی مقالات این وب‌سایت فعالیت دارند.
مشاهده پروفایل کامل دکتر منتظری →